nr 5. Het wat en waarom van Emoties en acteren en een beetje sport

De TheaterkamerBlog over acteren

Ach ja, emoties…. Ik had ze van de week nog… en welbeschouwd vorige week ook eigenlijk… en een maand gele…Nu ja, altijd wel.

Maar hoe zit dat nu met emoties en acteren? (en bij sport?)

Éen naam die onverbrekelijk verbonden is met emotie en acteren is de Rus Stanislavsky . Een andere naam die er een en ander over te zeggen had was Sigmund Freud.

Het zal wel niet toevallig zijn, dat Stanislavsky zijn acteer-methode heeft ontwikkeld in dezelfde tijd dat Freud ook maar druk was met zijn met zijn emotionele verkenningen… zo tussen 1880 en 1938

In vroeger tijd slingerde het emotionele leven maar een beetje rond, als vuile sokken in een hoekje. Er moest eerst maar eens eten op tafel komen en de elite mocht ook graag wat kennis vergaren.

Freud en Stanislavsky ruimden dat hoekje eens goed op en maakte mooie bolletjes van die emotie-sokken en hingen er bruikbare etiketten aan.

Met Freud mochten we eindelijk ook voelen en hadden we opeens een psyche (met alle bijkomende problemen van dien, trouwens…)

Met de industriële revolutie kwam er ook tijd vrij om al die emoties te ervaren en die hele psyche te analyseren en binnen allerlei (kunst)vormen een plek te geven.
Zo ook in het theater en bij het acteren.

Voor de tijd van Stansislavski/Freud kwam er een meneer oplopen (acteurs waren altijd alleen mannen) , ging goed voor op het toneel staan en declameerde de tekst.
(je zégt wat er is, maar je laat niet per se publiekelijk zien wat je vóelt. Het was in de eerste plaats een taalkunst) dat hele voelen was pas van latere zorg, er moest eerst eten op tafel komen (vrij naar Bertold Brecht)

Vanaf Stanislavski moesten publiek en acteur ook iets gaan ervaren, emoties hebben, en tonen wat de drijfveren van zijn psyche en zijn handelen zijn.

Het was een verrijking voor het leven en de kunsten en het theater, maar volgens mij ook wel een beetje de aanzet tot verwarring over wat acteren nu in de kern is en de plek van de emoties daarbinnen. Mijn visie (en ik denk en hoop niet alleen de mijne) is als volgt:

Acteren is handelen, is dóen. Strategisch Handelen binnen ‘gegeven en verbeeldde omstandigheden’. Je drijfveer voor dat handelen is dat je iets wilt bereiken, je wilt iets hebben dat je nog niet in je bezit hebt. (geld, liefde, je gelijk…) Eigenlijk doet het waarom voor een acteur er niet zo toe. Dat je personage een ongelukkige jeugd had met een schoolmeester die je slecht behandelde en dat je personage daarom zijn huidige baas haat is op zich wel interessant, maar dat te weten maakt jouw werk als acteur niet per se makkelijker of effectiever. Belangrijker is welke handelingen je personage doet (kan doen) om die baas te laten weten dat je personage haar haat. Dát kun je acteren. En bedenk: praten, kijken en zwijgen (overtuigen, vernederen, liefde verklaren, enz.) is ook handelen. Handelen is niet alleen met armen en benen.

Dat het publiek uiteindelijk wel iets moet begrijpen van de psychische drijfveren en die nare schoolmeester en het waarom van je personages huidige autoriteitsproblemen is iets anders. Dat is het werk van de schrijver. Die moet in alle dialogen dergelijke informatie verwerken. Maar het is niet de kern van jouw werk als acteur.

Emoties zijn het resultaat van dat handelen. Het lukt haar te overtuigen(vreugde!) of het lukt niet (teleurstelling). Je krijgt ze er in principe gratis bij als je je handelingen maar vol overtuiging doet, als een Messi zijn voetbal acties.

Denk je dat Messi met zijn psychische drijfveren bezig is bij de wedstrijd tegen Real Madrid? Dat hij emotioneel geladen moet zijn bij die actie in het strafschop gebied? Ik denk het niet, maar is er een emotionele ontlading bij hem en het publiek als de actie lukt of juist net mislukt? Nou, reken maar!

Nergens is de emotionele impact zo enorm als bij een voetbalwedstrijd. Daar mag menig theatergezelschap jaloers op zijn! Wij moeten het doen met een beschaafd applausje na afloop, soms het een zuinig hoera’tje en een bravo’tje bij de première.

En dat terwijl die voetballers alleen maar strategische acties uitvoeren en niet bij de training hun emoties naar boven lopen te halen of in de kleedkamer een analyse van hun jeugd maken….

Volgende blog deel 2 over de emoties en over het mystieke van acteren , welke er vormen van emotie er voor de acteur wel toe doen en over het gevaar van cliche’s…